Văn Học & Nghệ Thuật

“Đầu” trong “tâm đầu ý hợp” nghĩa là gì? - Hoàng Tuấn Công ( Trần Văn Giang ghi lại )

Bài “Tâm đầu ý hợp” trên trang Tiếng Việt giàu đẹp (26 Tháng Sáu 2021) đặt vấn đề như sau:



Bài “Tâm đầu ý hợp” trên trang Tiếng Việt giàu đẹp (26 Tháng Sáu 2021) đặt vấn đề như sau:

Chúng ta thường dùng câu “tâm đầu ý hợp” để chỉ việc hai người thấu hiểu rất rõ về nhau, người này có thể đoán biết hoặc dễ dàng đồng tình với quan điểm của người kia. “Tâm”, “ý”, “hợp” thì hẳn ai cũng biết nghĩa, vậy còn “đầu” thì sao?

Có người cho rằng “đầu” ở đây chính là “đầu” trong “cái đầu”, “hàng đầu”. Tuy nhiên lập luận như thế thì “tâm đầu ý hợp” sẽ trở thành “tâm đặt ở đầu, ý hòa hợp lại”, nghe không hợp lý chút nào. Có người cũng ủng hộ “đầu” là “cái đầu” và giảng “tâm đầu ý hợp” là cả tâm, đầu và ý đều hợp. Cách giải thích này nghe càng khiên cưỡng hơn vì cấu trúc “ba danh từ + một động từ” gần như không xuất hiện trong thành ngữ. Đó là chưa kể đôi lúc người ta còn đảo ngược lại thành “ý hợp tâm đầu”, chẳng lẽ lúc này lại giảng là “ý hợp với tâm và cái đầu” hay sao? Vậy rõ ràng “đầu” ở đây không phải là một bộ phận trong cơ thể, cũng không phải là vị trí đối lại với “cuối”.

Lập luận ở phần đặt vấn đề trên đây của “Tiếng Việt giàu đẹp” (TVGĐ) có thể chấp nhận được. Tuy nhiên, phần giải thích tiếp theo lại mắc lại lỗi suy diễn về yếu tố đồng âm dị nghĩa (y như những gì mà TVGĐ đã phản biện trong phần đặt vấn đề). Cụ thể TVGĐ giải thích đầu trong Tâm đầu ý hợp như sau:

Thực tế, các tư liệu đã chỉ ra rằng “đầu” trong “tâm đầu ý hợp” là một từ Hán Việt vốn được viết bằng chữ , có nghĩa là “ném, quẳng” hay “đưa vào”, “bỏ vào”. Đây cũng chính là “đầu” trong “đầu tư” (vốn viết bởi Hán tự là 投資, hiểu nôm na là “ném/ đưa tài vật vào”), “đầu quân” (vốn viết bởi Hán tự là 投軍, nghĩa là “xung vào quân”)…

Từ điển Baidu cho thấy “đầu” () có nghĩa gốc là “ném, tung (đồng xu)”, rồi mới mở rộng ra thành “nhảy vào”, “đưa vào”, “tham gia vào”. “Tâm đầu ý hợp” như thế được hiểu thuần là “tâm đưa vào (hướng vào) nhau, ý hòa quyện với nhau”.

Quả tình, đầu 投 cũng có nghĩa là ném, đưa vào, đúng như TVGĐ đã giảng. Tuy nhiên, đầu 投 trong Tâm đầu ý hợp 心投意合 lại có nghĩa là hợp, chứ không phải “đưa vào”.

Hán ngữ đại từ điển giảng nghĩa thứ 13 của “đầu” 投 là “hợp; tương hợp” (合; 投合 – hợp; đầu hợp). Sách này trích dẫn câu “Đầu thi phú chỉ” (Sở từ – Đại chiêu), với lời chú của Vương Dật: “đầu, nghĩa là hợp vậy… Ca từ và thơ nhã, tương hợp, có phép tắc.” [楚辭大招: “詩賦只.” 王逸 注: “,合也……言與詩雅相合,且有節度也”].

Hán Việt tự điển (Thiều Chửu) giảng nghĩa thứ 5 của đầu 投 là: “Hợp, như tình đầu ý hợp 情投意合 tình ý hợp nhau”.

Ngay như Baidu, từ điển mà TVGĐ đã tham khảo cũng ghi nhận nghĩa thứ 5 của đầu 投 là: “hợp; tương hợp”, và dẫn thành ngữ Ý khí tương đầu 意氣相投 (ý hướng và chí hướng tương hợp với nhau), làm ngữ liệu.

Trong tiếng Việt, đầu hợp 投合 là từ ghép đẳng lập gốc Hán, hiện ít dùng. Tuy nhiên, Việt Nam Tân tự điển (Thanh Nghị) và Từ điển Việt Nam phổ thông (Đào Văn Tập) có ghi nhận và giảng nghĩa (trích lần lượt): “đầu hợp • dính hợp, ngẫu hợp”;  “đầu-hợp • (Tâm đầu ý hợp) Tính-tình hợp nhau”.

Phép cấu tạo của tứ tự thành ngữ (thành ngữ có bốn chữ) thường chia tách các thành tố trong một từ ghép đẳng lập thành những từ độc lập trong hành chức, tạo nên hai vế tiểu đối. Ví dụ thuận hòa (Mưa thuận gió hòa); ấm êm (Trong ấm ngoài êm); sung sướng (Ăn sung mặc sướng); đói rách (Ăn đói mặc rách)…

Trong từ ghép đẳng lập đầu hợp, thì đầu có nghĩa là hòa hợp, tương hợp; mà hợp cũng có nghĩa hòa mục, hòa hợp. Bởi vậy, khi đầuhợp tách ra thành những từ độc lập trong hành chức, tạo nên thành ngữ Tâm đầu ý hợp 心投意合 hay Ý hợp tâm đầu 意合心投 (dị bản Tình đầu ý hợp 情投意合), có nghĩa là tâm/tình hợp nhau mà ý cũng hợp nhau, chứ không phải “tâm đưa vào (hướng vào) nhau, ý hòa quyện với nhau”, như TVGĐ giải thích. Ấy là chưa nói đến việc TVGĐ lái nghĩa “đưa vào” thành “hướng vào” cũng rất khiên cưỡng. Và “tâm đưa vào (hướng vào) nhau” chỉ có nghĩa là nhớ/nghĩ về nhau, chứ đâu có nghĩa là đôi bên hòa hợp với nhau?

Hoàng Tuấn Công

Nguồn:

https://saigonnhonews.com/van-hoa-van-nghe/ca-ke-chu-nghia/dau-trong-tam-dau-y-hop-nghia-la-gi/

Bàn ra tán vào (0)

Comment




  • Input symbols

“Đầu” trong “tâm đầu ý hợp” nghĩa là gì? - Hoàng Tuấn Công ( Trần Văn Giang ghi lại )

Bài “Tâm đầu ý hợp” trên trang Tiếng Việt giàu đẹp (26 Tháng Sáu 2021) đặt vấn đề như sau:



Bài “Tâm đầu ý hợp” trên trang Tiếng Việt giàu đẹp (26 Tháng Sáu 2021) đặt vấn đề như sau:

Chúng ta thường dùng câu “tâm đầu ý hợp” để chỉ việc hai người thấu hiểu rất rõ về nhau, người này có thể đoán biết hoặc dễ dàng đồng tình với quan điểm của người kia. “Tâm”, “ý”, “hợp” thì hẳn ai cũng biết nghĩa, vậy còn “đầu” thì sao?

Có người cho rằng “đầu” ở đây chính là “đầu” trong “cái đầu”, “hàng đầu”. Tuy nhiên lập luận như thế thì “tâm đầu ý hợp” sẽ trở thành “tâm đặt ở đầu, ý hòa hợp lại”, nghe không hợp lý chút nào. Có người cũng ủng hộ “đầu” là “cái đầu” và giảng “tâm đầu ý hợp” là cả tâm, đầu và ý đều hợp. Cách giải thích này nghe càng khiên cưỡng hơn vì cấu trúc “ba danh từ + một động từ” gần như không xuất hiện trong thành ngữ. Đó là chưa kể đôi lúc người ta còn đảo ngược lại thành “ý hợp tâm đầu”, chẳng lẽ lúc này lại giảng là “ý hợp với tâm và cái đầu” hay sao? Vậy rõ ràng “đầu” ở đây không phải là một bộ phận trong cơ thể, cũng không phải là vị trí đối lại với “cuối”.

Lập luận ở phần đặt vấn đề trên đây của “Tiếng Việt giàu đẹp” (TVGĐ) có thể chấp nhận được. Tuy nhiên, phần giải thích tiếp theo lại mắc lại lỗi suy diễn về yếu tố đồng âm dị nghĩa (y như những gì mà TVGĐ đã phản biện trong phần đặt vấn đề). Cụ thể TVGĐ giải thích đầu trong Tâm đầu ý hợp như sau:

Thực tế, các tư liệu đã chỉ ra rằng “đầu” trong “tâm đầu ý hợp” là một từ Hán Việt vốn được viết bằng chữ , có nghĩa là “ném, quẳng” hay “đưa vào”, “bỏ vào”. Đây cũng chính là “đầu” trong “đầu tư” (vốn viết bởi Hán tự là 投資, hiểu nôm na là “ném/ đưa tài vật vào”), “đầu quân” (vốn viết bởi Hán tự là 投軍, nghĩa là “xung vào quân”)…

Từ điển Baidu cho thấy “đầu” () có nghĩa gốc là “ném, tung (đồng xu)”, rồi mới mở rộng ra thành “nhảy vào”, “đưa vào”, “tham gia vào”. “Tâm đầu ý hợp” như thế được hiểu thuần là “tâm đưa vào (hướng vào) nhau, ý hòa quyện với nhau”.

Quả tình, đầu 投 cũng có nghĩa là ném, đưa vào, đúng như TVGĐ đã giảng. Tuy nhiên, đầu 投 trong Tâm đầu ý hợp 心投意合 lại có nghĩa là hợp, chứ không phải “đưa vào”.

Hán ngữ đại từ điển giảng nghĩa thứ 13 của “đầu” 投 là “hợp; tương hợp” (合; 投合 – hợp; đầu hợp). Sách này trích dẫn câu “Đầu thi phú chỉ” (Sở từ – Đại chiêu), với lời chú của Vương Dật: “đầu, nghĩa là hợp vậy… Ca từ và thơ nhã, tương hợp, có phép tắc.” [楚辭大招: “詩賦只.” 王逸 注: “,合也……言與詩雅相合,且有節度也”].

Hán Việt tự điển (Thiều Chửu) giảng nghĩa thứ 5 của đầu 投 là: “Hợp, như tình đầu ý hợp 情投意合 tình ý hợp nhau”.

Ngay như Baidu, từ điển mà TVGĐ đã tham khảo cũng ghi nhận nghĩa thứ 5 của đầu 投 là: “hợp; tương hợp”, và dẫn thành ngữ Ý khí tương đầu 意氣相投 (ý hướng và chí hướng tương hợp với nhau), làm ngữ liệu.

Trong tiếng Việt, đầu hợp 投合 là từ ghép đẳng lập gốc Hán, hiện ít dùng. Tuy nhiên, Việt Nam Tân tự điển (Thanh Nghị) và Từ điển Việt Nam phổ thông (Đào Văn Tập) có ghi nhận và giảng nghĩa (trích lần lượt): “đầu hợp • dính hợp, ngẫu hợp”;  “đầu-hợp • (Tâm đầu ý hợp) Tính-tình hợp nhau”.

Phép cấu tạo của tứ tự thành ngữ (thành ngữ có bốn chữ) thường chia tách các thành tố trong một từ ghép đẳng lập thành những từ độc lập trong hành chức, tạo nên hai vế tiểu đối. Ví dụ thuận hòa (Mưa thuận gió hòa); ấm êm (Trong ấm ngoài êm); sung sướng (Ăn sung mặc sướng); đói rách (Ăn đói mặc rách)…

Trong từ ghép đẳng lập đầu hợp, thì đầu có nghĩa là hòa hợp, tương hợp; mà hợp cũng có nghĩa hòa mục, hòa hợp. Bởi vậy, khi đầuhợp tách ra thành những từ độc lập trong hành chức, tạo nên thành ngữ Tâm đầu ý hợp 心投意合 hay Ý hợp tâm đầu 意合心投 (dị bản Tình đầu ý hợp 情投意合), có nghĩa là tâm/tình hợp nhau mà ý cũng hợp nhau, chứ không phải “tâm đưa vào (hướng vào) nhau, ý hòa quyện với nhau”, như TVGĐ giải thích. Ấy là chưa nói đến việc TVGĐ lái nghĩa “đưa vào” thành “hướng vào” cũng rất khiên cưỡng. Và “tâm đưa vào (hướng vào) nhau” chỉ có nghĩa là nhớ/nghĩ về nhau, chứ đâu có nghĩa là đôi bên hòa hợp với nhau?

Hoàng Tuấn Công

Nguồn:

https://saigonnhonews.com/van-hoa-van-nghe/ca-ke-chu-nghia/dau-trong-tam-dau-y-hop-nghia-la-gi/

BẢN TIN MỚI NHẤT

Trang Lá Cải 30 -11 -2021: Trại giam Xuân Lộc: Tù chính trị biểu tình tập thể

Bị chồng bắt quả tang đang 'ân ái' với nhân tình trên xe ô tô, thái độ trơ trẽn của người vợ gây bức xúc

Xem Thêm

CHIỀU MÙA TỐI. - CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Ánh đèn mờ nhấp nháy Hiu hắt cuối con đường

Xem Thêm

ĐƠN ĐIỆU. CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Cách nào vẫn buồn rầu Không ai chia sẻ được

Xem Thêm

“Cờ đỏ Đàm vĩnh Hưng” - Lỗ Trí Thâm

“Không thể chấp nhận để cho chúng tự do đi ăn phở ở giữa Sài Gòn này..”

Xem Thêm

Giáo dục Xã nghĩa - Hà Thượng Thủ

Giáo dục "đảng ta" tệ quá chời ! /Trồng người được ngợm hoặc đười ươi

Xem Thêm

BÀN RA TÁN VÀO

Đề bài :Người Việt Nam Nghĩ Gì? -Từ Đức Minh ( Trần Văn Giang ghi lại )

Nhan dinh cua saigonpots ma bac Tran van Giang ghi lai.Doc xong nghe cay dang nao long.Du su that no ranh ranh.Nhung tuoi gia cung co mot hy vong cho du la mong manh va mo ao. hy vong con hon la that vong ?

Xem Thêm

Đề bài :Người Việt Nam Nghĩ Gì? -Từ Đức Minh ( Trần Văn Giang ghi lại )

Nhan dinh cua saigonpots ma bac Tran van Giang ghi lai.Doc xong nghe cay dang nao long.Du su that no ranh ranh.Nhung tuoi gia cung co mot hy vong cho du la mong manh va mo ao. hy vong con hon la that vong ?

Xem Thêm

Đề bài :Hình cũ - Hà Thượng Thủ

Ngắm lại hình xưa chịu mấy ông Những Linh, Tùng, Duẫn với Mười, Đồng Mặt mày ai lại đi hồ hởi Phấn khởi khi Tàu cướp Biển Đông Phải chăng “quý” mặt đã thành mông Con mắt nay đà có nhưng không Nên mới chổng khu vào hải đảo Gia tài gấm vóc của tổ tông?

Xem Thêm

Đề bài :Nói thật - Hà Thượng Thủ

Loi tuyen bo cua Bo truong han la phai dung ! Vay ra tu truoc toi nay,bang gia- hoc gia- tu nghiep gia...tat ca deu gia. Vay cai gi la that ?chang phai duoi che do CS,tat ca deu la gia tra,.gian doi,lua dao...Tat ca deu da duoc dao tao bang lao toet ngay tu khi con la thieu nhi .

Xem Thêm

Đề bài :Nói thật - Hà Thượng Thủ

Loi tuyen bo cua Bo truong han la phai dung ! Vay ra tu truoc toi nay,bang gia- hoc gia- tu nghiep gia...tat ca deu gia. Vay cai gi la that ?chang phai duoi che do CS,tat ca deu la gia tra,.gian doi,lua dao...Tat ca deu da duoc dao tao bang lao toet ngay tu khi con la thieu nhi .

Xem Thêm

Đề bài :Nói thật - Hà Thượng Thủ

Loi tuyen bo cua Bo truong han la phai dung ! Vay ra tu truoc toi nay,bang gia- hoc gia- tu nghiep gia...tat ca deu gia. Vay cai gi la that ?chang phai duoi che do CS,tat ca deu la gia tra,.gian doi,lua dao...Tat ca deu da duoc dao tao bang lao toet ngay tu khi con la thieu nhi .

Xem Thêm

Đề bài :Tiên đoán - Hà Thượng Thủ ( Câu: "Phản bội đồng minh nên quả báo" cay đắng quá ! )

Cai gi cung co mat phai va mat trai.Tuc ngu :" doi cha an man,doi con khat nuoc".Luat tuan hoan vay tra,tra vay.Thien ac dao dau...vv...Oan hon cua cac tu si,nan nhan chien cuoc vi bao ve non song.Oan hon cua nhung nguoi vuot bien+duong bo tim tu do bi vui thay o bien dong+rung nui...Nhung oan khuat,uat han tu toi...ngay dem keu gao su tra le cong ly cho su mat mat chinh dang cua ho."Thien vong khoi khoi,thua ma khong lot.Van te Thap loai chung sinh.Van te cac tu si hy sinh vi bao ve non song dat nuoc van con vang ren moi nam vao ngay ky niem cua ho...

Xem Thêm

Đề bài :Philippines muốn đổi y tá lấy vaccine Covid-19

Xuất khẫu Lao động kiễu Philippine mới nên gọi là xuất khẩu lao động... Còn xuất khẩu lao đông kiễu XHCNVN chỉ đi làm cu li, bán sức lao đông với gía rẻ, còn bị đám đầu nậu trong nước nó hút thêm máu... BAo giờ XHCNVN mới có loại lao động cao cấp này để hãnh diện với đời là VN ta vô Địt...?? còn không chỉ là bán băp thit kiếm ăn...Làm nhiều mà hưởng ít...!!!! B́ất hạnh cho dân VN...thông minh,cần cù mà không được hướng nghiệp đúng cách....??????

Xem Thêm

TIN MỚI

Trang Lá Cải 30 -11 -2021: Trại giam Xuân Lộc: Tù chính trị biểu tình tập thể

Bị chồng bắt quả tang đang 'ân ái' với nhân tình trên xe ô tô, thái độ trơ trẽn của người vợ gây bức xúc

Xem Thêm

CHIỀU MÙA TỐI. - CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Ánh đèn mờ nhấp nháy Hiu hắt cuối con đường

Xem Thêm

ĐƠN ĐIỆU. CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Cách nào vẫn buồn rầu Không ai chia sẻ được

Xem Thêm

“Cờ đỏ Đàm vĩnh Hưng” - Lỗ Trí Thâm

“Không thể chấp nhận để cho chúng tự do đi ăn phở ở giữa Sài Gòn này..”

Xem Thêm

Giáo dục Xã nghĩa - Hà Thượng Thủ

Giáo dục "đảng ta" tệ quá chời ! /Trồng người được ngợm hoặc đười ươi

Xem Thêm

MƯA HUẾ THỜI TÔI. - CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Bến đò Thừa Phủ qua bên nớ Phấn nụ, hương trầm, thoảng ngát sau

Xem Thêm

Trang Lá Cải 27 -11 -2021: Mẹ giúp con bắt trăn kẹt trong lốp ôtô

Khởi tố thêm 1 người ở Bình Định tấn công báo điện tử VOV để ủng hộ bà Phương Hằng

Xem Thêm

MÙA TUYẾT TRẮNG. - CAO MỴ NHÂN

(HNPD) Nắng tràn ngập khắp trời không Nhưng mây xua nắng về hong núi rừng

Xem Thêm